بارنامه اختصاصی دریایی (Bill of Lading) در حمل و نقل دریایی چیست؟
بارنامه دریایی (Bill of Lading) چیست؟
بارنامه دریایی (Bill of Lading) سندی است که پس از بارگیری کالا توسط شرکت کشتیرانی یا نماینده آن صادر و به فرستنده کالا تحویل میشود. این سند تأیید میکند که محموله مشخصی روی کشتی معینی برای مقصدی خاص بارگیری شده است.
نمونه بارنامه بارنامه دریایی (Bill of Lading)
کاربرد های بارنامه دریایی (Bill of Lading)
1- رسید دریافت کالا
بارنامه دریایی به عنوان رسید رسمی تأیید میکند که حملکننده، کالا را در بندر مبدأ و در شرایط ظاهری مشخص دریافت کرده است. اگر آسیب یا مشکلی وجود داشته باشد، روی بارنامه با عباراتی مانند “بسته آسیب دیده” یادداشت میشود. به این حالت “بارنامه مخدوش” (Claused B/L) گفته میشود که میتواند برای دریافت وجه از بانک مشکلساز باشد.
2- قرارداد حمل
بارنامه دریایی سند قانونی است که وجود قرارداد حمل بین فرستنده (صاحب کالا) و حملکننده (شرکت کشتیرانی) را ثابت میکند. تمام جزئیات و شرایط حمل، از جمله مسئولیتها و نحوه جبران خسارت در صورت آسیب یا تأخیر، معمولاً در پشت این سند درج شده است.
3- سند مالکیت کالا (مهمترین نقش)
نسخه اصلی بارنامه دریایی، سند مالکیت فیزیکی کالا محسوب میشود. هر کسی که این نسخهها را قانوناً در اختیار داشته باشد، میتواند کالا را در بندر مقصد تحویل بگیرد. این ویژگی، بارنامه را به یک سند قابل معامله و انتقال تبدیل میکند. مالکیت کالا میتواند با امضای پشت بارنامه (ظهرنویسی) به شخص دیگری منتقل شود، حتی زمانی که کالا هنوز در دریا است.
انواع بارنامه دریایی (Bill of Lading)
بارنامههای دریایی بر اساس زمان صدور، نحوه تحویل کالا و قابلیت انتقال به چند نوع مهم تقسیم میشوند:
بارنامه سوار شده (On Board B/L)
این بارنامه تأیید میکند که کالا به طور فیزیکی و واقعی بر روی کشتی (یا وسیله نقلیه) بارگیری شده است. این نوع برای انجام عملیات بانکی (مانند اعتبار اسنادی) معمولاً ضروری است، زیرا تضمین بارگیری را میدهد.
بارنامه دریافت برای حمل (Received for Shipment B/L)
این سند تنها تأیید میکند که کالا توسط شرکت حملکننده (مثلاً در انبار یا ترمینال بندر) دریافت شده است، اما تضمینی برای بارگیری آن روی کشتی نمیدهد. معمولاً توسط فورواردرها (Forwarders) در محل انبار صادر میشود. پس از بارگیری روی کشتی، با یک یادداشت (Notation) به بارنامه سوار شده تبدیل میشود.
بارنامه مستقیم (Straight B/L) یا غیرقابل انتقال
در این بارنامه، نام گیرنده نهایی (Consignee) بهصورت مشخص و ثابت درج میشود. این بارنامه غیرقابل انتقال است و شرکت کشتیرانی تنها میتواند کالا را به همان شخص یا شرکت نامبرده شده تحویل دهد. معمولاً زمانی استفاده میشود که کرایه از قبل پرداخت شده باشد یا معامله بین شرکتهای وابسته انجام شود.
بارنامه به حوالهکرد (To Order B/L)
این نوع، رایجترین و قابلمعاملهترین شکل بارنامه است. در قسمت “تحویل به” آن، عبارت “To Order” یا “To Order of Shipper” درج میشود. این یعنی:
- مالکیت کالا با ظهرنویسی (پشتنویسی) بارنامه قابل انتقال است.
- فرستنده کالا (صادرکننده) میتواند با ظهرنویسی، حق تحویلگیری کالا را به واردکننده یا هر شخص ثالث دیگری منتقل کند.
- بهعنوان یک سند وثیقهای در اعتبارات اسنادی و اخذ وام بانکی کاربرد اساسی دارد.
کاربرد مهم در اعتبار اسنادی: در این روش پرداخت، بارنامه معمولاً به حوالهکرد بانک گشاینده اعتبار (To Order of [Bank Name]) صادر میشود تا بانک تا زمان تکمیل شرایط پرداخت، کنترل مالکیت کالا را در دست داشته باشد.
خلاصه کلیدی:
- On Board B/L: مطمئنترین سند، چون بارگیری قطعی شده
- To Order B/L: سند قابل معامله استاندارد برای عمده معاملات بازرگانی
- Straight B/L: سند غیرقابل انتقال، برای تحویل مستقیم به یک گیرنده مشخص
- Received for Shipment B/L: رسید اولیه دریافت کالا، قبل از سوار شدن روی کشتی
اطلاعات مندرج در بارنامه دریایی (Bill of Lading)
| مورد | توضیح |
|---|---|
| فرستنده (Shipper) | نام و نشانی کامل صادرکننده یا صاحب اصلی کالا. |
| گیرنده (Consignee) | شخص یا شرکتی که کالا باید به نام او صادر شود. ممکن است “To Order” (به حوالهکرد) باشد. |
| طرف اخطار (Notify Party) | شخصی که در بندر مقصد از ورود کشتی و کالا مطلع میشود (معمولاً گیرنده یا کارگزارش). |
| نام کشتی (Vessel Name) | نام کشتی حامل کالا. |
| شماره سفر (Voyage No.) | شماره سفر مشخص کشتی، برای ردیابی مسیر. |
| بندر بارگیری (Port of Loading) | بندری که کالا در آن سوار کشتی شده است. |
| بندر تخلیه (Port of Discharge) | بندری که کالا در آن از کشتی تخلیه میشود. |
| شرح کالا (Description of Goods) | نوع کالا، وزن (کلی و خالص)، ابعاد، تعداد بستهها، نوع بستهبندی. |
| علامتگذاری (Marks & Numbers) | علائم و شمارههای منحصربهفرد روی بستهها برای شناسایی. |
| شرایط کرایه (Freight Terms) | مشخص میکند کرایه حمل پیشپرداخت (Prepaid) است یا در مقصد (Collect). |
| تعداد نسخههای اصل | تعداد نسخههای اصلی صادرشده (معمولاً ۳ نسخه). تسلیم یکی برای تحویل کافی است. |
| تاریخ صدور (Issue Date) | تاریخ صدور بارنامه. در روشهای پرداخت مانند اعتبار اسنادی بسیار مهم است. |
| امضا و مهر شرکت حملکننده | تأییدیه رسمی شرکت کشتیرانی که تعهد آن برای حمل را ثابت میکند. |
نکات کلیدی:
- تمام این اطلاعات باید با اسناد دیگر مانند پروفرما، لیست پکینگ و اعتبار اسنادی کاملاً مطابقت داشته باشد
- کوچکترین اختلاف یا مغایرت ممکن است باعث تعلیق پرداخت در بانک یا مشکل در ترخیص کالا شود
- نسخههای اصل بارنامه مانند سند مالکیت هستند و باید با دقت مدیریت شوند
مراحل کلیدی صدور بارنامه دریایی (Bill of Lading)
1- تکمیل و تایید سفارش حمل (Booking Confirmation)
این مرحله با همکاری نزدیک با شرکت کشتیرانی یا فورواردر معتمد (مانند نیلگون) انجام میشود. کلیه جزئیات حمل (مبدأ، مقصد، نوع کالا، وزن، حجم و زمانبندی) تأیید و رزرو کشتی قطعی میشود.
2- تحویل کالا به نقطه تعیینشده (Delivery to Port/CFS)
کالا مطابق با مقررات و زمانبندی شرکت حمل، در انبار کشتی (Port) یا پایانه (CFS) تحویل داده میشود. شرکت عباسی بر این فرآیند نظارت دارد تا کالا سالم و مطابق با شرایط حمل دریافت شود.
3- دریافت تاییدیه بارگیری (On Board Receipt)
پس از بارگذاری فیزیکی کالا روی کشتی، شرکت حملکننده یک رسید (معمولاً Mate’s Receipt) صادر میکند که تایید میکند کالا سالم و با مشخصات اعلامی، سوار کشتی شده است. این سند مبنای اصلی صدور بارنامه است.
4- صدور و بررسی نهایی بارنامه (B/L Issuance & Verification)
شرکت کشتیرانی بر اساس رسید بارگیری، بارنامه دریایی را صادر میکند. شرکت عباسی در این مرحله با دقت تمام اطلاعات درجشده در بارنامه (نام طرفین، شرح کالا، وزن، علائم و شرایط پرداخت) را با اسناد اولیه (مانند INV و PL) و سفارش خرید مطابقت میدهد تا از هرگونه مغایرت جلوگیری شود.
5- تحویل اسناد اصلی به فرستنده (Release of Original Bills)
نسخههای اصلی بارنامه (معمولاً در ۳ نسخه) پس از صدور، به شرکت بازرگانی عباسی به نمایندگی از فرستنده تحویل داده میشود. این نسخههای اصلی برای ارائه به بانک (در روشهای اعتبار اسنادی) یا ارسال مستقیم برای خریدار، جهت تسلیم کالا در مقصد، ضروری هستند.
6- آزادسازی الکترونیکی (Telex/SWIFT Release) – در صورت نیاز
برای تسریع در تحویل کالا و جلوگیری از تاخیر ناشی از ارسال پستی اسناد، با هماهنگی طرفین، میتوان درخواست آزادسازی الکترونیکی بارنامه را به شرکت کشتیرانی ارائه داد. در این روش، کالا در مقصد با ارائه مدارک هویتی و بدون نیاز به نسخه فیزیکی بارنامه، تحویل میشود.
نکات کلیدی و عملی در استفاده از بارنامه دریایی (Bill of Lading)
سه نسخه اصلی(Original B/L)
بارنامه معمولاً در سه نسخه اصل صادر میشود. برای تحویل کالا در مقصد، ارائه فقط یک نسخه اصلی کافی است و با تحویل کالا، دو نسخه دیگر خودبهخود باطل میشوند. در روشهای بانکی مثل اعتبار اسنادی، بانک همه نسخهها را تا زمان پرداخت نگه میدارد.
روشهای سریعتر تحویل
برای جلوگیری از تأخیر ارسال پستی اسناد:
1- بارنامه تسلیمشده (Surrender B/L)
پس از دریافت پول، فرستنده همه نسخههای اصلی را به شرکت کشتیرانی در مبدأ برمیگرداند. شرکت کشتیرانی به دفتر خود در مقصد دستور میدهد تا کالا را بدون نیاز به بارنامه فیزیکی تحویل دهد.
2- آزادسازی الکترونیکی (Telex Release)
پس از تسویهحساب، شرکت کشتیرانی از طریق پیام الکترونیکی امن به دفتر مقصد اطلاع میدهد که کالا را به گیرنده تحویل دهد. گیرنده فقط با مدارک شناسایی میتواند کالا را بگیرد. این روش برای مسیرهای کوتاه ایدهآل است.
دقت در ثبت اطلاعات
درج نادرست مشخصات کالا (مانند وزن، تعداد، نوع) یا مشخصات گیرنده (Consignee) میتواند منجر به مشکلات گمرکی، عوارض گمرکی، تعلیق پرداخت بانکی یا تحویل کالا به شخص اشتباه شود.
انتخاب شرکت حمل معتبر
همکاری با شرکتهای بینالمللی معتبر (مانند نیلگون گروپ)، ریسکهای مربوط به تأخیر در صدور اسناد، جعل بارنامه یا مشکلات عملیاتی را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد.
آگاهی از قوانین اعتبارات اسنادی (LC)
پیش از عقد قرارداد، حتماً با شرایط بانکها و مقررات اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC)، بهخصوص یوسیپی ۶۰۰ (UCP 600)، آشنا شوید تا از مغایرت اسناد جلوگیری کنید.
بهکارگیری بارنامه الکترونیکی (eBL)
آینده تجارت دریایی به سمت اسناد کاملاً الکترونیکی حرکت میکند. استفاده از بارنامه الکترونیکی (eBL) سرعت، امنیت و شفافیت فرآیند را افزایش داده و از ریسک گم شدن اسناد فیزیکی جلوگیری میکند.
اطلاعاتی که باید در هر بارنامه دریایی (Bill of Lading) بررسی کنید
در بررسی یک بارنامه دریایی (Bill of Lading) باید دقت کنید که حداقل اطلاعات حیاتی زیر به درستی و کامل درج شده باشد:
| مورد | توضیح کوتاه |
|---|---|
| فرستنده (Shipper) | نام و نشانی کامل صادرکننده یا صاحب اصلی کالا. |
| گیرنده (Consignee) | شخص یا شرکتی که کالا به نام او صادر شده و حق تحویلگیری دارد (ممکن است “To Order” باشد). |
| اطلاع به (Notify Party) | شخص (معمولاً خریدار یا ترخیصکار) که برای انجام ترخیص باید از ورود کالا مطلع شود. |
| نام کشتی و شماره سفر (Vessel & Voyage No.) | برای ردیابی مسیر و وضعیت حمل. |
| بندر بارگیری (Port of Loading) | بندری که کالا در آن سوار کشتی شده است. |
| بندر تخلیه (Port of Discharge) | بندری که کالا در آن تخلیه میشود. |
| شرح کالا (Description of Goods) | نوع کالا، تعداد، وزن خالص و ناخالص، کد تعرفه گمرکی، ابعاد و نوع بستهبندی. |
| شماره کانتینر و مهر (Container & Seal No.) | شمارههای منحصربهفرد برای شناسایی و کنترل یکپارچگی محموله. |
اصطلاحات مربوط بارنامه دریایی (Bill of Lading)
| اصطلاح فارسی | معادل انگلیسی | توضیح تخصصی |
|---|---|---|
| بارنامه تمیز | Clean Bill of Lading | سندی که کالا بدون عیب یا نقص تحویل شده |
| بارنامه مخدوش | Dirty/Claused B/L | سندی که در آن به عیب، نقص یا اشکال بستهبندی اشاره شده |
| بارنامه قابل انتقال | Negotiable B/L | بارنامهای که مالکیت کالا با ظهرنویسی منتقل میشود |
| بارنامه غیرقابل انتقال | Non-Negotiable B/L | فقط تحویل به شخص یا شرکت ذکر شده |
| شپیپر | Shipper | فرستنده کالا |
| گیرنده | Consignee | واردکننده یا مالک کالا در مقصد |
| نوتیفای پارتی | Notify Party | شخص یا موسسهای که باید از رسیدن کالا مطلع شود |
| پرداخت کرایه حمل | Freight Prepaid/Collect | تعیین میکند که کرایه در مبدأ یا مقصد پرداخت شده |
| دریافت برای حمل | Received for Shipment B/L | سندی که نشان میدهد کالا تحویل گرفته شده اما هنوز بارگیری نشده |
| بارگیریشده بر کشتی | Shipped on Board B/L | سندی که نشان میدهد کالا روی کشتی بارگیری شده، تاریخ و نام کشتی ذکر شده |
| روی عرشه | On Deck | سندی که نشان میدهد کالا روی عرشه حمل شده (قابل قبول بودن برای بانک خاص است) |
برای آشنایی کامل با مفاهیم گستردهتر، راهنمای جامع اصطلاحات تخصصی گمرکی و بازرگانی بینالمللی را مطالعه کنید.
